Vacaturetekst lezen: eisen en wensen scheiden

Niet elke eis is een harde eis

Een vacaturetekst is geen neutrale opsomming; echte functie-eisen en persoonlijke wensen lopen er vaak door elkaar. Volgens Trends in HR moet een vacature neutraal en objectief zijn, en moeten eisen aan de functie raken. Toch staat er in de praktijk bijvoorbeeld 'maximaal aantal jaren werkervaring' of 'enthousiaste starter'. Die termen zijn niet nodig voor het werk en kunnen zelfs op leeftijdsdiscriminatie wijzen.

Lees elke eis daarom met één vraag: is dit nodig voor de rol, of zegt dit vooral iets over het beeld dat de werkgever van de ideale kandidaat heeft? Zo voorkom je dat je afhaakt op een wens die geen harde eis is, en houd je zicht op eisen waar je echt aan moet voldoen.

Harde eisen herkennen: wat moet je echt kunnen of hebben?

Een eis is hard als hij nodig is voor de uitoefening van het werk of voortvloeit uit een wettelijke verplichting. Trends in HR noemt een minimumleeftijd van 18 jaar als voorbeeld: dat mag alleen als het werk vanwege de Arbowet alleen door volwassenen mag worden gedaan.

Flexnieuws noemt een minimaal aantal jaren werkervaring voor een manager die 7 collega's moet aansturen; iemand die net van school komt, laat je dat niet snel doen.

Ook een taalvaardigheidseis kan hard zijn. De Rijksoverheid geeft het voorbeeld van een leraar Nederlands bij wie perfect Nederlands wordt geëist. Die eis bevoordeelt waarschijnlijk mensen met de Nederlandse nationaliteit, maar is volgens de Rijksoverheid toegestaan omdat perfect Nederlands nodig is voor de rol. Is een onderscheidende eis noodzakelijk, dan moet in de vacaturetekst staan waarom die eis is opgenomen (Flexnieuws).

Harde eisen herken je aan twee kenmerken: ze zijn concreet en aantoonbaar, zoals een diploma, certificaat, minimumleeftijd of een aantal jaar ervaring voor een specifieke taak, en ze hebben direct gevolgen voor de uitvoering van de functie.

Wensen die als eis zijn opgeschreven

Sommige eisen verraden vooral een voorkeur. Flexnieuws noemt 'maximaal aantal jaren werkervaring': dat is niet relevant voor de baan, en het zou juist betekenen dat een kandidaat de functie nog beter kan uitvoeren. Op zo'n eis mag een werkgever iemand niet afwijzen.

Ook 'pas afgestudeerd', 'diploma net op zak' of 'schoolverlater' zijn volgens Flexnieuws niet toegestaan, ook niet bij traineeships, omdat ze onderscheid op leeftijd maken. Trends in HR noemt 'enthousiaste starter' als term die niet is toegestaan: die kan erop duiden dat oudere werknemers niet welkom zijn, wat neerkomt op leeftijdsdiscriminatie.

Een ander voorbeeld is 'bij gelijke geschiktheid gaat de voorkeur uit naar een man'. Volgens Flexnieuws mag dat niet: mannen gelden als de meerderheid op de arbeidsmarkt, en voorkeursbeleid mag niet op mannen zijn toegespitst. Zulke formuleringen zijn dus eerder een wens of onwettige uitsluiting dan een functie-eis.

Wanneer een eis verboden onderscheid maakt

Werkgevers mogen bij een sollicitatie geen onderscheid maken op de discriminatiegronden. Volgens de Rijksoverheid staan in de wet onder meer ras, godsdienst en leeftijd.

Trends in HR en Flexnieuws noemen daarnaast nationaliteit, geslacht (inclusief zwangerschap en moederschap), seksuele gerichtheid, handicap of chronische ziekte, politieke overtuiging, burgerlijke staat, soort contract (vast of tijdelijk) en arbeidsduur (voltijd of deeltijd).

Trends in HR noemt daarnaast dat de Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen (WGBMV) onderscheid naar geslacht of gender bij werving verbiedt. Een vacaturetekst stel je daarom genderneutraal op, zonder 'hij' of 'zij', maar met 'je' of 'u'.

Onderscheid kan direct of indirect zijn. Direct is meteen duidelijk, bijvoorbeeld wanneer een vrouw te horen krijgt dat zij geen directeur wordt omdat zij vrouw is.

Indirect lijkt iedereen gelijk behandeld, maar wordt één groep in de praktijk benadeeld; de Rijksoverheid noemt een kostwinnerstoeslag die vooral mannen bevoordeelt. Zo'n eis is verboden tenzij de werkgever daarvoor een goede reden heeft.

Als je een eis ziet die raakt aan een discriminatiegrond zonder duidelijke functielink, hoeft dat niet te betekenen dat je niet welkom bent. Flexnieuws wijst erop dat het College voor de Rechten van de Mens een onderzoek kan instellen.

Tijdens een sollicitatie mogen werkgevers ook geen vragen stellen over gezondheid of privéleven, zoals over gezin of kinderwens (Rijksoverheid).

Discriminatiegronden volgens de Rijksoverheid

De uitzondering: een eis die toch mag

Een eis die onderscheid maakt, is soms toch toegestaan. De Rijksoverheid noemt dat objectieve rechtvaardiging: de werkgever heeft een goede reden.

Het voorbeeld is de leraar Nederlands die perfect Nederlands moet spreken. Die eis bevoordeelt waarschijnlijk mensen met de Nederlandse nationaliteit, maar mag omdat die taalvaardigheid voor het werk vereist is.

Voor leeftijd geldt iets vergelijkbaars. Trends in HR noemt een minimumleeftijd van 18 jaar omdat het werk vanwege de Arbowet alleen door volwassenen mag worden gedaan. Flexnieuws voegt toe dat als onderscheid noodzakelijk is, in de vacaturetekst moet staan waarom die eis is opgenomen.

Het verschil zit dus in noodzaak en uitleg: een eis die vastzit aan de functie en de wettelijke context kan hard en gerechtvaardigd zijn; een eis die alleen een voorkeur uitdrukt, is dat niet.

Voorkeur die wel is toegestaan

Soms mag een werkgever bewust voorrang geven aan kandidaten uit een groep die in de organisatie ondervertegenwoordigd is. Trends in HR noemt dat voorkeursbeleid.

Dit mag alleen voor vrouwen, mensen met een migratieachtergrond en mensen met een handicap of chronische ziekte. Voor andere groepen geldt die mogelijkheid niet; expliciet voor mannen werven is bijvoorbeeld niet toegestaan.

De Rijksoverheid geeft als voorbeeld dat een werkgever voorrang mag geven aan een kandidaat met een handicap om de achterstand van die groep op de arbeidsmarkt weg te werken.

Verwar dit niet met een algemene harde eis: bij voorkeursbeleid gaat het om voorrang voor een ondervertegenwoordigde groep, niet om een eis waaraan alleen die groep zou mogen voldoen.

Toegestane voorkeursbeleid in werving