Arbeidscontract bij je eerste baan: afspraken en rechten

Waar je op moet letten bij je eerste arbeidscontract

Meestal gaat een arbeidsvoorwaardengesprek vooraf. Daarin bespreek je met je werkgever jullie rechten en plichten: naast salaris bijvoorbeeld reiskosten, vakantie en pensioen (Nibud). Lees de arbeidsovereenkomst goed door voordat je tekent. Vergelijk die met de afspraken uit het gesprek.

Staat er iets anders in dan besproken? Kaart dat direct aan bij je werkgever en controleer daarna de aangepaste overeenkomst opnieuw (Geldfit).

Let vooral op: welke contractvorm je krijgt, hoeveel uur je werkt, de hoogte van je loon en wanneer dat wordt uitbetaald, en of er een proeftijd is. Ook belangrijk: je opzegtermijn, vakantietoeslag, vakantiedagen, pensioenregeling, een eventueel concurrentiebeding en welke cao van toepassing is (Rijksoverheid; FNV).

Wanneer heb je een arbeidsovereenkomst?

Je hebt een arbeidsovereenkomst als je bij een werkgever in dienst bent, hij je opdrachten kan geven en de werkinhoud bepaalt, jij loon krijgt en je het werk persoonlijk doet (Rijksoverheid).

Loon is meestal geld. Boven het minimumloon mag een werkgever een deel in natura uitbetalen, bijvoorbeeld maaltijden of kost en inwoning. Ook aandelen, opties of winsten kunnen loon zijn (Rijksoverheid).

Een arbeidsovereenkomst kun je schriftelijk of mondeling afsluiten. Mondelinge afspraken zijn dus geldig, maar je werkgever moet ze op papier zetten en jij hoort een kopie te krijgen (FNV; Rijksoverheid).

Is er geen duidelijke arbeidsrelatie vastgelegd? Werk je 3 maanden lang elke week, of minimaal 20 uur per maand, voor dezelfde werkgever, dan mag je ervan uitgaan dat je een arbeidsovereenkomst hebt. Dat betekent onder meer dat je werkgever je ten minste het minimumloon moet betalen en je niet zomaar mag ontslaan. Is je werkgever het daarmee oneens, dan moet hij bewijzen dat je geen arbeidsovereenkomst hebt (Rijksoverheid).

Deze afspraken horen in je contract

Binnen 1 week na je start moet je werkgever schriftelijk melden: je naam en woonplaats, die van je werkgever, de werkplek of werkplekken, je functie of het soort werk, de datum van indiensttreding en de duur van een tijdelijk contract. Ook: hoeveel uur je per dag of week werkt, de hoogte van je salaris, wanneer dit wordt uitbetaald en eventueel de lengte van je proeftijd (Rijksoverheid).

Uiterlijk 1 maand na je start informeert je werkgever je schriftelijk over de hoogte van de vakantietoeslag, het aantal vakantiedagen en de duur van je opzegtermijn. Ook moet je de eventuele pensioenregeling, een eventueel concurrentiebeding en de cao als die van toepassing is, op papier krijgen (Rijksoverheid).

FNV noemt daarnaast wat in je contract kan staan: de looptijd bij een tijdelijk contract, hoe je vakantiedagen worden berekend, jouw opzegtermijn en die van je werkgever of hoe die wordt berekend. Ook: of je meedoet aan een pensioenregeling, welke cao van toepassing is, of het een uitzendovereenkomst is en, bij uitzending naar het buitenland voor langer dan één maand, bijzonderheden over je arbeidsvoorwaarden.

Krijg je de afspraken niet op papier? Schrijf dan zelf op wat jullie hebben afgesproken, zet je handtekening eronder en vraag je werkgever dat document ook te ondertekenen. Wil je werkgever de informatie niet op papier zetten of klopt die niet, dan is hij aansprakelijk voor de schade die daardoor ontstaat (FNV).

Wat moet je binnen 1 en 1 maand na je start weten?

Tijdelijk, vast of flexibel: welke contractvorm krijg je?

Arbeidscontracten bestaan in verschillende soorten: een vast contract of contract voor onbepaalde tijd, een contract voor bepaalde tijd of tijdelijk contract, een flexibel contract en een nulurencontract. Ook een min-maxcontract of oproepcontract kan voorkomen (FNV).

Veel werkgevers beginnen met een tijdelijk contract, bijvoorbeeld voor een jaar. Daarna kun je een vast contract krijgen, maar ook een nieuw tijdelijk contract (Nibud). Een vast contract is een arbeidsovereenkomst zonder einddatum, tijdsduur of reden waarom het contract eindigt (FNV).

Heb je een tijdelijk contract, ga dan met je werkgever in gesprek over je kansen op een vast contract (FNV). Vraag concreet welke contractvorm je krijgt, hoe lang die duurt en of er uitzicht is op een vast contract.

Sommige cao's hebben extra regels. In de Bouw & Infra-cao mogen bijvoorbeeld geen nulurencontracten of oproepcontracten zonder enige urengarantie voor een bepaalde periode worden afgesloten. Er moet altijd een minimumaantal uren in de arbeidsovereenkomst staan (Bouwend Nederland).

Verschillende contractvormen bij je eerste baan

Pro's en contra's van een tijdelijk contract bij je eerste baan

Proeftijd en opzegging: wat zijn je rechten?

Werkgevers nemen vaak een proeftijd op. In die periode kunnen jij en je werkgever het contract per direct opzeggen. Afhankelijk van je contract en cao mag de proeftijd maximaal één of twee maanden duren (Nibud).

De Bouw & Infra-cao bepaalt dat een proeftijd alleen geldig is als die schriftelijk is aangegaan. In diezelfde cao geldt dat bij een arbeidsovereenkomst van 6 maanden of korter geen proeftijd geldt (Bouwend Nederland).

Buiten de proeftijd gelden opzegtermijnen. De duur van je opzegtermijn moet je werkgever binnen 1 maand na je eerste werkdag schriftelijk laten weten; in je contract of cao staat welke termijn geldt (Rijksoverheid; FNV).

Val je onder een cao?

De meeste branches hebben een cao (collectieve arbeidsovereenkomst). Daarin staat wat je kunt verwachten qua salaris, werktijden, uren en regelingen (Nibud). Val je onder een standaard-cao, dan mogen de afspraken in je arbeidscontract daar niet van afwijken (FNV).

Uiterlijk een maand na je start laat je werkgever je schriftelijk weten of er een cao van toepassing is en zo ja, welke (Rijksoverheid). Je kunt dit ook navragen bij je werkgever en in je contract laten opnemen (FNV).

Cao's kunnen specifieke regels toevoegen, bijvoorbeeld over wat er in de arbeidsovereenkomst moet staan, de proeftijd en de ketenregeling. De cao voor Bouw & Infra bepaalt bijvoorbeeld dat een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde of bepaalde tijd schriftelijk moet worden aangegaan en dat nulurencontracten niet zijn toegestaan (Bouwend Nederland).

Loon, vakantiegeld en pensioen

Controleer of je salaris, de uitbetaling, de vakantietoeslag, je vakantiedagen en je pensioenregeling kloppen. Je werkgever moet de hoogte van je salaris en de uitbetalingsdatum binnen 1 week doorgeven. De hoogte van de vakantietoeslag en het aantal vakantiedagen moet je werkgever binnen 1 maand doorgeven (Rijksoverheid).

Je loonstrook krijg je meestal digitaal. Bewaar je loonstroken goed, zodat je ze later kunt terugvinden als dat nodig is (Nibud).

Wil je je salaris vergelijken, dan noemt Geldfit een online salariswijzer als hulpmiddel. Als indicatie geeft Geldfit aan dat het starterssalaris van een mbo'er gemiddeld tussen de €1500 en €1800 bruto per maand ligt. Dat van een hbo'er ligt meestal tussen de €1800 en €2500 bruto per maand.

Bijna alle werkgevers hebben een pensioenregeling, zodat je later naast de AOW een aanvullend pensioen krijgt. Woon je samen? Meld je partner dan aan bij het pensioenfonds (Geldfit). Controleer in je contract of je meedoet aan de pensioenregeling (FNV).

Gemiddeld starterssalaris in Nederland (bruto per maand)

Checklist voordat je tekent en in je eerste maand

Lees je arbeidsovereenkomst goed door voordat je tekent. Vergelijk de inhoud met het arbeidsvoorwaardengesprek en bespreek verschillen direct met je werkgever. Controleer daarna opnieuw of de aangepaste overeenkomst klopt (Geldfit).

Vraag om een kopie van de afspraken. Je werkgever moet de afspraken op papier zetten; krijg je niets, schrijf dan zelf op wat jullie hebben afgesproken en laat je werkgever dat document ook ondertekenen (FNV).

Controleer of je minimaal het minimumloon krijgt. Werk je 3 maanden lang elke week, of minimaal 20 uur per maand, voor dezelfde werkgever, dan mag je uitgaan van een arbeidsovereenkomst; je werkgever mag je dan niet zomaar ontslaan (Rijksoverheid).

Check na je eerste week en na je eerste maand of je de verplichte gegevens hebt gekregen: werkplek, functie, uren, loon en uitbetaling, proeftijd, vakantietoeslag, vakantiedagen, opzegtermijn, pensioen en cao (Rijksoverheid).

Bewaar je loonstroken, check je pensioenregeling en meld je partner aan bij het pensioenfonds als je samenwoont (Nibud; Geldfit).

Vraag welke cao van toepassing is en of je contract daarvan afwijkt; bij een standaard-cao mag je contract niet afwijken (FNV).

Heb je een tijdelijk contract, vraag dan naar je kansen op een vast contract (FNV).

Checklist voordat je tekent en in je eerste maand