Zelf je loopbaan coachen: oefeningen en bronnen

Zelf je loopbaan coachen: van vastzitten naar zelf de regie

Persoonlijk leiderschap is de basis van zelfcoaching: zelf de regie nemen over je werk en leven. Coaching Nederland noemt drie sleutels. Ten eerste: jij bent de belangrijkste sleutel tot het resultaat in je werk en leven.

Ten tweede: zelfwaardering en het zelfvertrouwen dat daarbij hoort, geven je meer keuzes om te reageren op wat om je heen gebeurt. Ten derde: ander gedrag, oftewel discipline. Weten hoe het anders moet levert niets op; alleen ander gedrag en dat herhalen wel.

Houd het verschil tussen ervaring en ontwikkeling scherp: ervaring maakt je sneller, ontwikkeling maakt je beter. Daar hoort de vraag bij wie jou eraan houdt (Use Your Talents). Wanneer is zelfcoaching nodig? Volgens Oei voor Groei bij mensen die te weinig voldoening en zingeving uit hun huidige werk halen, bij wie het al een tijd kriebelt maar die nog weinig concrete stappen zetten — of juist veel stappen zonder succes.

Drempels en belemmerende gedachten zorgen dan dat er geen beweging komt. Daardoor blijf je in dezelfde groef hangen en dat kost steeds meer energie.

De aanpak: word je bewust van effectieve en ineffectieve gedachten en gedrag, haal barrières weg zodat effectief gedrag ruimte krijgt, en maak dat gedrag tot gewoonte. Dan merk je dat het meetbaar en voelbaar meer oplevert (Coaching Nederland). Kleine, herhaalbare stappen in je eigen tempo zijn het middel — niet één grote sprong.

Eerst je loopbaanvraag scherp: wie ben ik, wat kan ik, wat wil ik?

Begin met één vraag in plaats van een vaag gevoel. Map Oberndorff en Jolan Douwes ordenen bijna zestig herkenbare dilemma's in vier categorieën: wie ben ik, wat kan ik, wat wil ik en andere loopbaanvragen.

In hun bundel Succes met je carrière! staan vragen als 'Is het tijd voor een nieuwe stap?' en 'Hoe reageer je op een lastige baas?'. Ook staat er de vraag: 'Wat doe je met te persoonlijke sollicitatievragen?' Kies de categorie waar jouw onrust zit en maak daar één hoofdvraag van; de andere categorieën leveren later je deelvragen op.

Eigenaarschap nemen begint bij benoemen waar je invloed op hebt; Use Your Talents noemt daarbij de vraag wie jou eraan houdt. Schrijf naast je vraag op welke onderdelen je zelf kunt beïnvloeden (vaardigheden, netwerk, hoe je op een situatie reageert) en welke niet (beleid van je werkgever, arbeidsmarkt, iemands beslissing). Noteer één persoon die je op je voortgang mag bevragen en spreek af hoe vaak je diegene bijpraat.

Oefening: werk aan zelfvertrouwen, effectief gedrag en discipline

Werk aan zelfwaardering door per week één situatie te noteren waarin je een keuze had en welke keuze je maakte. Als je die situaties terugleest, zie je waar je automatisch reageerde en waar je had kunnen kiezen. Dat is precies bewust worden van effectieve en ineffectieve gedachten en gedrag (Coaching Nederland).

Maak daarna je barrières concreet: wat houdt je tegen om effectief gedrag te laten zien? Noem ze één voor één en bepaal per barrière wat je nodig hebt om hem weg te nemen. Dan de derde sleutel: herhaal het nieuwe gedrag tot het een gewoonte is.

Alleen herhaling levert een ander resultaat op; de maatstaf is of het je meetbaar en voelbaar meer oplevert. Plan dat gedrag daarom op een vast moment in je week, niet 'wanneer het uitkomt'.

Houd een reflectielogboek bij en meet je voortgang. In de do-it-yourselfaanpak van Coaching Nederland is feedback van anderen een vast onderdeel; zoek die feedback dus actief in plaats van erop te wachten. Kies voor de meting een klein aantal punten, bijvoorbeeld het aantal gesprekken dat je voerde of het aantal uren dat je aan je ontwikkeling besteedde. Noteer de stand wekelijks in je logboek.

Oefening: doe een beroepskeuzetest en laat de uitslag bezinken

Nationale Vacaturebank geeft zeven tips voor een beroepskeuzetest (de test zelf is gratis). Neem de tijd, vul niet overhaast in en denk goed na; luister naar je gevoel. Vul de test waarheidsgetrouw in: vul je in zoals je denkt dat het hoort, dan heb je niets aan de uitslag. Neem na de test de tijd om de uitslag te laten bezinken; een uitslag kan overweldigend zijn.

Toets daarna de uitslag aan de praktijk. Staat er een beroep bij dat je aanspreekt, bekijk dan direct vacatures op dat gebied. Bepaal met welke vaardigheden je het liefst aan de slag wilt.

Doe onderzoek naar de voorbeeldberoepen, ga na of je je daarin kunt vinden en zoek mensen met dat beroep op voor een gesprek. Die gesprekken geven informatie die geen enkele testuitslag bevat: hoe het werk er dagelijks uitziet, wat het vraagt en wat het oplevert.

Maak vervolgens je ontwikkelplan. Noteer per gekozen richting welke vaardigheden je al hebt en welke je nog mist. Noteer ook hoe je ze opdoet (opleiding, een project in je huidige werk of meelopen met iemand die het werk doet) en wanneer je terugkijkt op je plan.

Nationale Vacaturebank zegt het zo: wanneer je eraan toe bent, verdiep je in de nieuwe kennis en maak een plan om jezelf te ontwikkelen. Zet in dat plan ook wie je eraan houdt, zodat het niet in een la verdwijnt.

Oefening: doorbreek belemmerende patronen met logboek, feedback en AI

Belemmerende patronen zijn bijvoorbeeld blijven hangen in dezelfde groef terwijl je toe bent aan een volgende stap, of veel stappen zetten zonder succes. Het doorbraakprogramma NextStep van Oei voor Groei is gericht op professionals die toe zijn aan een volgende loopbaanstap.

De gedachte: versnelling komt door uit te spreken wat je tegenhoudt en gewaar te worden van wat je wilt. Dat kun je ook zelf doen — schrijf je drempels en belemmerende gedachten expliciet op in plaats van eromheen te werken.

De drie instrumenten uit de vorige sectie werken hier het sterkst: een logboek waarin je patronen terugziet, feedback van anderen op wat je zelf niet opmerkt, en voortgangsmeting om te controleren of het nieuwe gedrag daadwerkelijk meer oplevert.

AI-tools zoals ChatGPT kun je inzetten tijdens loopbaanoriëntatie, arbeidsmarktbenadering en sollicitatie; dat is de opzet van NextStep 2.0 (Oei voor Groei). Gebruik ze om je eigen loopbaanvraag te verkennen en te bevragen. Gebruik ze ook om je benadering van de arbeidsmarkt voor te bereiden, maar houd de regie bij jezelf: de uitslag of het advies is input, niet het besluit. Daarbij helpt de verbinding tussen wie je als mens én als professional bent; die continue verbinding maakt zo'n traject sterk.

Bronnen: boeken, websites en netwerken voor je loopbaan

Voor solliciteren en werkgeluk noemt Coachy.nl de boeken van Aaltje Vincent: Het grote sollicitatiewerkboek, Jobmarketing 3.0 en Solliciteren via LinkedIn. In Solliciteren naar werkgeluk zet Vincent geluk centraal in het sollicitatieproces; ze werkt ruim twintig jaar in jobmarketing en verkocht meer dan 77.000 boeken (Beaks).

Wil je begrijpen wat er tussen werkgever en werkzoeker onbewust speelt, lees dan Je bent aangenomen! van Fiona Kloosterman. Dat boek behandelt die onbewuste processen en geeft tips om er als sollicitant gebruik van te maken; van Kloosterman zijn ook Een baan vinden met social media in 90 minuten en Twitter werkt!

Voor een brede, internationaal gebruikte methode is er Welke kleur heeft jouw parachute? van Richard N. Bolles, een praktisch handboek voor werkzoekers en carrièreplanners waarvan bijna jaarlijks een update verschijnt. Begin je net, dan is Zou jij jezelf aannemen? van Freek Kraaikamp een praktisch sollicitatiehandboek voor beginnende baanzoekers. Zit je vast in levensvragen naast loopbaanvragen, dan behandelt Het dertigersdilemma van Nienke Wijnants de loopbaan- en levensvragen van dertigers (bron: Coachy.nl).

Voor loopbaandilemma's is Succes met je carrière! van Map Oberndorff en Jolan Douwes bruikbaar: bijna zestig herkenbare dilemma's over solliciteren, werk en persoonlijke ontwikkeling, ingedeeld in de categorieën wie ben ik, wat kan ik, wat wil ik en andere loopbaanvragen.

De hoofdstukken zijn bewerkingen van hun rubrieken voor Het Financieele Dagblad en Intermediair. Onderwerpen zijn prestatiedruk, grensoverschrijdend gedrag, keuzestress, faalangst, ondernemerschap, salarisonderhandeling en profileren op LinkedIn. Daarbij komen inzichten van onder anderen psycholoog Thijs Launspach, loonkloofexpert Sophie van Gool, emotieprofessor Ad Vingerhoets, millennialexpert Nienke Wijnants en Daniel Ofman (Het Kernkwadrant).

Voor vacatures en arbeidsmarktoriëntatie noemt Coachy.nl Werk.nl, de UWV-site waar werkzoekenden vacatures zoeken. Ook noemt Coachy.nl Nationale Vacaturebank en Intermediair voor vacatures en informatie over werk en loopbaan. JobOn (voorheen de Broekriem) is een vrijwilligersplatform voor en door werkzoekenden; deelname aan netwerkevenementen is door het hele land gratis. Allevacaturesites.nl helpt om landelijke of regionale, meer specialistische vacaturesites te vinden; grote vacaturesites zoals Indeed noemt Coachy.nl eveneens.

Glassdoor voegt daar reviews van (ex-)werknemers over bedrijven aan toe, zodat je op basis van die ervaringen je eigen mening kunt vormen of je bij een bedrijf past. Gebruik een vacaturesite om werk te vinden, JobOn om je netwerk uit te breiden en Glassdoor om de werkgever te toetsen — dat zijn drie verschillende vragen.

Top 5 boeken voor loopbaanontwikkeling (Nederland)

Belangrijke cijfers over loopbaanontwikkeling in Nederland

Zelf doen of begeleiding inschakelen?

Coaching Nederland biedt hetzelfde programma in drie varianten, wat een bruikbare vergelijking geeft. Do-it-yourself is een online programma met theorie en vooral praktische oefeningen, reflectie in je logboek, feedback van anderen en punten om je voortgang te volgen.

Professional is hetzelfde programma, maar met begeleiding van een personal coach die met je aan dieperliggende issues werkt en je doelen sneller bereikt. Team staat onder leiding van een personal coach, aangevuld met drie classroomtrainingen voor een vaste groep collega's of deelnemers. Het programma duurt, afhankelijk van je eigen inzet, 2 tot 6 maanden.

Kies je voor een groep, dan is de opzet van NextStep van Oei voor Groei een voorbeeld: kleine groepen, een ervaren en betrokken loopbaancoach, 12 weken, in je eigen tempo, met steun en leren van elkaar. Het voordeel van een groep is dat je merkt dat anderen dezelfde drempels hebben, en dat je je gedachten hardop uitspreekt en deelt in plaats van er alleen over te blijven nadenken.

De afweging is daarmee concreet: zelfcoaching past bij een duidelijke vraag, behoefte aan oefeningen en structuur, en iemand in je omgeving die je eraan houdt. Persoonlijke begeleiding past als er dieperliggende issues meespelen of als je blijft hangen ondanks je eigen pogingen — het voordeel dat coaching.nl noemt is dat je doelen sneller bereikt. Een groepstraject past als je vooral steun en herkenning van anderen nodig hebt.

Wat begeleiding kan losmaken, beschrijft deelneemster Karin: nieuwe dingen leren gaat niet vanzelf. Ze is door die nieuwe dingen energieker, ze stelt veel sneller de hulpvraag en durft zich kwetsbaarder op te stellen.

Voordelen en nadelen van zelfcoaching vs. professionele begeleiding